را در جيب كلّى ضرب و حاصل ؟ ؟ 0 ؟ 4 86 را بر جيب تمام عرض غزنه تقسيم مىكنيم ؛ خارج قسمت ؟ ؟ 21 ؟ 43 ؟ 1 وتر قوس ؟ ؟ 42 ؟ 38 ؟ 1 اختلاف طول ميان غزنه و بلخ خواهد بود . بنابراين طول غزنه ؟ ؟ 42 ؟ 38 ؟ 92 است كه چون كسر آن را تمام كنيم ، ؟ 0 ؟ 93 را ، تا زمانى كه راه معتبرترى براى محاسبه به‌دست نياورده‌ايم ، طول غزنه مىدانيم ؛ چه مسافت ميان بلخ و عزنه درست اندازه‌گيرى نشده است ، و گردنه‌هاى بلند بر سر راه است ، و از اين گردنه‌ها به سوى شمال شاخه‌هاى جيحون و دره‌هاى طخارستان و خراسان ، و به سوى جنوب دره‌هاى رخّج و زابلستان و بعضى از رودهاى هند برمىخيزد . پس بهتر است كه براى دست يافتن به مقصود ، كار خود را از سجستان آغاز كنيم كه ميان آنها [ يعنى سجستان و غزنه ] راه به هموارى شبيه‌تر است . يافتن اختلاف طول بست و سجستان مردم بست را چنان يافتم كه عرض اين شهر را ؟ 10 ؟ 31 به‌حساب مىآورند ، ولى اعمالى كه در اين فصل خواهد آمد مؤيّد آن نيست . و من در غزنه به زيجى دست يافتم كه بنابر سالهاى دقلطيانوس تدوين و بر پوستى كهنه نوشته شده بود ؛ در پايان آن يكى از دانشمندان حاشيه‌ها و نكته‌ها و كسوفهاى خورشيدى رصد شدهء ميان سالهاى نود و صد هجرى را ثبت كرده بود ، و به خطّ همين شخص عرض بست در آن ؟ 0 ؟ 32 نوشته بود ، و نيز اينكه ارتفاع ستارهء جدى با رصد در آن ؟ 10 ؟ 34 به‌دست آمده بوده است . از اينجا معلوم مىشود كه در ضمن يافتن حدّاقلّ ارتفاع رصد شده كه آن مقدار به‌دست آمده ، ميل اعظم بنابر رأى بطلميوس به‌كار رفته بوده است ، و به‌همين جهت ، عرض با اسقاط يك دقيقه از ميل ، به آن اندازه كه ياد شده به‌دست آمده بوده است ؛ و ما چون با اين ارتفاع و ميل ؟ 35 ؟ 23 كه خود يافتيم عمل كرديم و آن دو